Thanatopraxie

Thanatopraxie [ licht balseming ]

Marcel de Lange is na een studie van Pathalogie, Anathomie en Physiologie in het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam en na een stageperiode in Parijs één van de weinige uitvaartondernemers in de regio die bevoegd is om deze behandeling uit te voeren. Deze methode van verzorging en behandeling  van de overledene kan een grote meerwaarde zijn bij het verwerken van uw verlies.
Na deze behandeling vervagen de ziektekenmerken, verkleuringen en besmettingsgevaar. Het gebruik van een koeling wordt hiermee overbodig. Dankzij deze behandeling blijf het lichaam langer mooi zodat familie uit het buitenland in de gelegenheid is om waardig afscheid te nemen als ze naar de uitvaart komen. Deze behandeling vindt bij ons in Culemborg plaats.

Wat is thanatopraxie

Thanatopraxie is het tijdelijk conserveren van het menselijk lichaam na het overlijden. De ontbinding en bacteriegroei worden geremd, waardoor de overledene toonbaar blijft. De typische donkere vlekken verdwijnen, de huid krijgt een normale kleur en het lichaam een natuurlijke vorm. Zonder koeling blijft het lichaam bij normale temperaturen in die toestand bewaard tot het moment van de uitvaart. Uiterlijk tien dagen na de behandeling zal het natuurlijke ontbindingsproces op gang komen.

De behandeling

Bij thanatopraxie wordt een kleine opening in de lies of de hals gemaakt. Via de slagader wordt een vloeistof in de intacte bloedbaan gebracht, terwijl het eventueel nog aanwezige bloed via een ader wordt afgevoerd. Ondertussen masseert de thanatopracteur de ledematen om een goede verdeling van de vloeistof in het vaatstelsel te bevorderen. Ook worden vocht en bloed afgevoerd uit de holle organen, lichaamsholtes en het spijsverteringskanaal.
De ingebrachte vloeistof heeft een conserverende werking. De exacte hoeveelheid en samenstelling is afhankelijk van de conditie van het lichaam, de doodsoorzaak en de doorgankelijkheid van de bloedvaten. De gemiddelde hoeveelheid vloeistof ligt tussen de vier en zes liter.
Ook het verzorgen en herstellen van het uiterlijk van de overledene hoort bij de behandeling. De thanatopracteur geeft de overledene weer zoveel mogelijk het uiterlijk zoals de familie zich dat herinnert. Dankzij de combinatie met de conservering betekent deze behandeling optimale toonbaarheid van het lichaam.

Thanatopraxie is een specialistische behandeling die alleen door gediplomeerde thanatopracteurs uitgevoerd mag worden.
De behandeling vindt voornamelijk plaats in daarvoor geschikte ruimten, zoals mortuaria of rouwcentra.

Verschil met balsemen

Het conserveren van mensen wordt in de volksmond balsemen genoemd. Toch is er een groot verschil tussen de balseming en thanatopraxie.  Bij thanatopraxie gaat het duidelijk om kortdurende conservering; de lichaamsontbinding wordt hooguit enkele weken vertraagd.  Balseming is een ‘zwaardere’ behandeling, waarbij een vloeistof wordt gebruikt met een hoge concentratie formaline.

Waarom thanatopraxie

Thanatopraxie maakt een waardig afscheid mogelijk. Het zien en herinneren van de overledene zijn belangrijk voor het rouwproces. Het wordt door nabestaanden als moeilijk te verwerken ervaren als zij hun dierbare niet meer kunnen zien. Dat kan gebeuren als er bijvoorbeeld familie van verder weg (buitenland) moet komen óf als de ontbinding versneld wordt door de lichaamsconditie, het ziekteproces of omgevingsfactoren.
Dankzij thanatopraxie krijgt de overledene weer een natuurlijke uitstraling. Familie en vrienden kunnen in rust bij hun geliefde zijn zonder dat de aanblik afschrikt.

Kiezen nabestaanden voor opbaring thuis om hun dierbare bijvoorbeeld zolang mogelijk in vertrouwde omgeving te hebben? Koeling is dan niet nodig en apparatuur hoeft niet geplaatst te worden, waardoor ook het ‘geruis’ van bijvoorbeeld een koeling niet hoorbaar is. Zelfs het opbaren op een bed of divan is mogelijk, omdat lichaamsvochten en –geuren niet vrijkomen en de bacteriegroei tijdelijk stilstaat. Daardoor is de hygiëne gewaarborgd. In sommige landen passen uitvaartverzorgers alleen al om díe reden de tijdelijke conservering toe.

GeschiedenisHet waren verre voorvaderen die al nadachten over de conservering van hun overledenen. Egyptenaren, Romeinen, Grieken, Hebreeën, Perzen, Syriërs, Indianen: in de prehistorie ontwikkelden zij hun eigen balsemtechnieken. De bekende mummificering en balsembaden hebben echter niets te maken met de hedendaagse balseming.Ook de Franse legerarts Gannal werd rond het jaar 1800 geconfronteerd met thanatomorphose (lijkontbinding). Hij injecteerde de lichamen daarom met een vloeistof op basis van acetaatoplossing en aluminiumzout. Deze vloeistof werd steeds verder verbeterd. Dezelfde conserveringsmethode gebruikte de arts van Keizer Napoleon I, nadat Napoleon op het eiland Sint Helena overleed.

Na de Tweede Wereldoorlog werd thanatopraxie eerst in Engeland en daarna in Frankrijk – ingevoerd door Jacques Marette, voormalig directeur van Hygeco en oprichter van het ‘Institut Français de Thanatopraxie’ (IFT) – een algemeen gebruikte conserveringsmethode. In Engeland wordt inmiddels circa driekwart van de overledenen geconserveerd, in Frankrijk bijna de helft.

In Nederland verboden

In Nederland was het fenomeen balseming vóór de Tweede Wereldoorlog nog onbekend. Daar kwam na de oorlog verandering in. Acht ondernemers hadden in Engeland een opleiding gevolgd en pasten de conservering in Nederland toe. Het Centraal Genootschap voor Lijkbezorging startte een tegenactie. In 1949 kreeg een balsemer zelfs zes gulden boete in verband met strafbare lijkopening. In 1955 werden balseming en andere conserveringsmethoden ronduit verboden in de wet – enkele uitzonderingen daargelaten.

In 1991 werd een nieuwe Wet op de Lijkbezorging van kracht. Daarin werden alle vormen van conservering nog steeds verboden. Met vier uitzonderingen:
1. voor leden van het Koninklijk Huis;
2. voor overledenen die ter beschikking van de wetenschap gesteld zijn;
3. voor overledenen die naar het buitenland overgebracht moeten worden;
4. voor mensen die op zee overlijden.

Ondertussen ging de discussie over de mogelijke versoepeling van de wetgeving aangaande thanatopraxie door.

Legalisering

De laatste jaren is opnieuw onderzoek gedaan naar de mogelijkheden van thanatopraxie. Daarbij zijn alle aspecten – van juridische en pathologische tot milieutechnische en ethische – onder de loep genomen. Dat leidde tot een voorstel om Artikel 71 van de Wet op de Lijkbezorging aan te passen, hetgeen ertoe zal leiden dat deze tijdelijke conserverende behandeling met de daadwerkelijke wijzing van de Wet gelegaliseerd zal worden.

Met de wetswijziging wordt Thanatopraxie toegestaan, mits de behandeling maximaal tien dagen effect heeft en alleen als orgaandonatie niet van toepassing is. Uitsluitend gediplomeerde thanatopracteurs mogen thanatopraxie toepassen binnen de geldende normen.

Ethiek

In het onderzoek naar de voors en tegens van thanatopraxie, is ook de ethische kant betrokken. Niet alles wat kan, mag. En niet alles wat mag, kan.

Wat zijn de principes van verantwoorde thanatopraxie?

  • Piëteit en respect voor de doden. Dat moet vanzelfsprekend zijn voor iedereen die zich met de verzorging van overledenen bezighoudt.
  • Het recht op onaantastbaarheid. Artikel 11 van de Grondwet luidt: ‘Ieder heeft, behoudens bij of krachtens de wet te stellen beperkingen, recht op onaantastbaarheid van zijn lichaam.’ Dat geldt ook na het overlijden, en zeker met betrekking tot thanatopraxie. Het is een invasieve behandeling, waarbij een kleine opening in het lichaam gemaakt wordt. Uitdrukkelijke toestemming van de betrokkene of na diens overlijden van zijn vertegenwoordiger(s) is hiervoor nodig (zie ook het volgende punt).
  • Het recht op zelfbeschikking. In artikel 18 van de Wet op de Lijkbezorging staat: ‘De lijkbezorging geschiedt overeenkomstig de wens of de vermoedelijke wens van de overledene, tenzij dat redelijkerwijs niet gevergd kan worden.’ Dat betekent niet dat er een expliciete wilsuiting nodig is voor thanatopraxie, maar wél dat deze behandeling nooit standaard mag worden. De nabestaanden beslissen hierover in de geest van de overledene.

Thanatopracteur: M. de Lange

Uitvaartverzorging Marcel de Lange

Prijssestraat 98
4101 CS Culemborg
T: 0345 51 56 99
F: 0345 50 45 75
E: Marcel@delangeuitvaartverzorging.nl
W: www.delangeuitvaartverzorging.nl                                                    Bron: NIT